Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới

Một số nhân tố ảnh hưởng tới tốc độ dòng chảy và chế độ nước sông

Câu 14: Vì sao sông A-ma-dôn có lưu lượng nước lớn và đầy nước quanh năm?

Lời giải

Sông A-ma-dôn có lưu lượng nước lớn và đầy nước quanh năm, vì sông có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới, nằm trong khu vực Xích đạo, mưa rào quanh năm, sông lại có tới 500 phụ lưu nằm hai bên đường Xích đạo nên mùa nào lòng sông cũng đầy nước và có lưu lượng trung bình lớn nhất thế giới (220,000m3/s).

Mục lục

  • 1 Lịch sử
  • 2 Địa lý
    • 2.1 Lưu vực
    • 2.2 Thượng nguồn
    • 2.3 Cửa sông
  • 3 Lũ lụt
  • 4 Thế giới sinh vật
    • 4.1 Khoáng sản
  • 5 Hình ảnh
    • 5.1 Thực vật sông Amazon
  • 6 Các phụ lưu chính
  • 7 Liên kết ngoài
  • 8 Tham khảo

Lịch sửSửa đổi

Sông Amazon được Francisco de Orellana phát hiện năm 1542, ban đầu nó được đặt tên là Riomar. Con sông Amazon thuộc hàng dài nhất thế giới nằm ở khu vực Nam Mỹ được xác định đã 11 triệu năm tuổi. Nó có hình dạng như hiện nay từ 2,4 triệu năm trước. Đây là kết quả nghiên cứu của những nhà khoa học tại Đại học Liverpool Anh, Đại học Amsterdam Hà Lan và công ty dầu mỏ quốc gia Brazil Petrobras. Họ đưa ra kết luận này nhờ nghiên cứu những mẫu trầm tích lấy từ hai lỗ khoan ở cửa sông Amazon.

Trước nghiên cứu này, độ tuổi chính xác của sông Amazon vẫn là một bí ẩn. Các nhà nghiên cứu vốn không thể xâm nhập vào Amazon Fan - một cột trầm tích dày tới 10km - ở con sông này. Công ty Petrobras đã quyết định khoan hai lỗ ở cửa sông Amazon - một cái sâu tới 4,5km dưới mực nước biển - để lấy trầm tích phục vụ cho nghiên cứu.

"Trầm tích của sông cung cấp dữ liệu về khí hậu và địa lý thời cổ đại của khu vực", Jorge Figueiredo - thuộc khoa nghiên cứu đại dương và Trái Đất Đại học Liverpool - cho biết. "Nghiên cứu này cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp hiểu biết cho chúng ta về địa lý học Nam Mỹ cũng như sự tiến hóa sinh vật biển ở khu vực Amazon và vùng bờ biển Đại Tây Dương".

Tuy nhiên, Amazon, dù được xem là dài nhất thế giới, vẫn khá "trẻ" so với nhiều con sông khác trên thế giới. "Sông New ở Bắc Mỹ và Nile ở châu Phi được cho là đã hàng trăm triệu năm tuổi", Carina Hoorn, thuộc Đại học Amsterdam, cho hay.

Địa lýSửa đổi

Lưu vựcSửa đổi

Bản đồ lưu vực sông Amazon

Lưu vực sông bao phủ phần lớn rừng Amazon, khu rừng nhiệt đới lớn nhất trên thế giới, chiếm diện tích 5.500.000km² (phần lớn ở Brazil).

Amazon Lưu trữ 2007-01-23 tại Wayback Machine có lưu vực rộng nhất thế giới với hơn 1.000 sông nhánh đan chéo nhau dệt thành một mạng sông dày đặc, trong đó có hơn 17 nhánh có chiều dài 1.500km. Lưu vực Amazon chiếm khoảng 40% tổng diện tích đại lục Nam Mỹ, lớn gấp đôi diện tích lưu vực sông Congo ở châu Phi.

Sông Amazon và các phụ lưu của nó đặc trưng bởi những khu rừng rộng lớn bị ngập nước vào mỗi mùa mưa. Mỗi năm mực nước sông dâng cao hơn 9 mét (30ft), làm ngập lụt các khu vực rừng lân cận, được gọi là várzea ("rừng bị ngập nước"). Các khu rừng bị ngập nước của Amazon là những ví dụ điển hình nhất cho kiểu môi trường sống này trên thế giới.[4] Tính trung bình trong mùa khô, diện tích bị ngập nước khoảng 110.000 kilômét vuông (42.000dặmvuôngAnh), trong khi mùa mưa diện tích bị ngập nước trong lưu vực lên đến 350.000 kilômét vuông (140.000dặmvuôngAnh).[5]

Lượng nước từ sông Amazon đổ ra Đại Tây Dương rất lớn, lên đến 300.000 mét khối trên giây (11.000.000cuft/s) trong mùa mưa, trung bình 209.000 mét khối trên giây (7.400.000cuft/s) trong khoảng thời gian từ 1973 đến 1990.[6] Amazon cung cấp khoảng 20% lượng nước ngọt trên thế giới đổ vào đại dương.[4] Vùng nước mà con sông đổ vào đại dương trải dài 400 kilômét (250mi) và rộng 100 đến 200 kilômét (62 đến 124mi). Nước ngọt nhẹ hơn nước biển, khi chảy vào đại dương sẽ nằm ở trên, pha trộn với nước mặn, làm thay đổi màu sắc của bề mặt đại dương trên một diện tích lên đến 1.000.000 dặm vuông Anh (2.600.000km2). Qua nhiều thế kỷ các tàu qua lại đã báo cáo rằng vùng nước ngọt gần cửa sông nằm ngoài tầm nhìn đến đất liền và có vẻ như là một đại dương mở.[7]

Năng lượng sóng và thủy triều của Đại Tây Dương đủ để mang hầu hết vật liệu trầm tích của sông Amazon ra biển, do đó Amazon không hình thành một đồng bằng châu thổ thực sự. Các đồng bằng châu thổ lớn trên thế giới tất cả nằm trong các vùng nước được bảo vệ một cách tương đối, trong khi Amazon không hội đủ những yếu tố như thế.[8]

Thượng nguồnSửa đổi

Vào tháng 5 năm 2007, nhằm xác định thượng nguồn của con sông, các nhà khoa học Brasil và Peru đã làm một cuộc hành trình vất vả. Và họ thấy con sông này bắt nguồn từ vùng núi trẻ An-đét (5000 mét so với mực nước biển).

Cửa sôngSửa đổi

Kỳ lạ con sông dài nhất thế giới nhưng không có một cây cầu

11:01 30/07/2019
Khởi nguồn từ đỉnh Nevado Mismi cao 5.597 mét có nguồn gốc núi lửa trong dãy Andes, thuộc Arequipa của Peru, con sông Amazon có chiều dài 6.992 km với lưu vực trải rộng hơn 7 triệu km². Thế nhưng, điều kỳ lạ là con sông này không hề có một cây cầu nào bắc qua…
  • Sống sót sau 9 ngày bị lạc trong rừng Amazon nhờ… bầy khỉ1
  • Người dám đi bộ dọc sông Amazone
  • Sông Amazon đã từng chảy ngược?

Được xem là con sông dài nhất thế giới, có lưu vực rộng nhất và lưu lượng nước nhiều nhất thế giới, sông Amazon ởNam Mỹ khiến bất kì ai lần đầu nghe đến cũng phải kinh ngạc khi không có tới nổi 1 cây cầu. Chính vì vậy, dù có tới 25 triệu người sinh sống hai bên bờ sông nhưng nếu muốn băng qua bờ bên kia, họ phải chèo thuyền hoặc đi phà.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Hoàng hôn trên sông Amazon ở Leticia, Colombia. Ảnh: Wikipedia.

Con sông “trẻ”

Sông Amazon được Francisco de Orellana phát hiện năm1542, ban đầu nó được đặt tên là Riomar. Theo kết quả nghiên cứu những mẫu trầm tích lấy từ hai lỗ khoan ở cửa sông Amazon của những nhà khoa học tại Đại học Liverpool (Anh), Đại học Amsterdam (Hà Lan) và Công ty dầu mỏ Petrobras của Brazil, nó được xác định đã 11 triệu năm tuổi và có hình dạng như hiện nay từ 2,4 triệu năm trước.

Trước nghiên cứu này, độ tuổi chính xác của sông Amazon vẫn là một bí ẩn. Các nhà nghiên cứu vốn không thể xâm nhập vào Amazon Fan - một cột trầm tích dày tới 10km - ở con sông này. Công ty Petrobras đã quyết định khoan hai lỗ ở cửa sông Amazon - một cái sâu tới 4,5km dưới mực nước biển - để lấy trầm tích phục vụ cho nghiên cứu.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Sông Amazon ở Brazil. Ảnh: E+.

Tuy nhiên, Amazon, dù được xem là dài nhất thế giới, vẫn khá "trẻ" so với nhiều con sông khác trên thế giới. "Sông New ở Bắc Mỹ và Nile ở châu Phi được cho là đã hàng trăm triệu năm tuổi", Carina Hoorn, thuộc Đại học Amsterdam (Hà Lan), cho hay.

Lưu vực sông rộng nhất thế giới

Sông Amazon chiếm khoảng 20% tổng lưu lượng nước ngọt cung cấp cho các đại dương. Chỗ rộng nhất của sông vào mùa khô khoảng 11km và lên tới 40km vào mùa mưa lũ. Với khu vực cửa sông có thể rộng tới 325km (202 dặm) nên Amazon còn được gọi là sông biển.

Lưu vực sông bao phủ phần lớnrừng Amazon, khurừng nhiệt đớilớn nhất trênthế giới, chiếmdiện tích5.500.000km² (phần lớn ở Brazil).

Amazoncólưu vựcrộng nhất thế giới với hơn 1.000sông nhánhđan chéo nhau dệt thành một mạng sông dày đặc, trong đó có hơn 17 nhánh có chiều dài 1.500km. Lưu vực Amazon chiếm khoảng 40% tổng diện tíchđại lục Nam Mỹ, lớn gấp đôi diện tích lưu vựcsông Congoở châu Phi.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Bức không ảnh chụp một phần bị ngập của sông Amazon trong mùa lũ. Ảnh: NASA.
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Bản đồ hiển thị lưu vực sông Amazon với sông Amazon được làm nổi bật. Ảnh: Wikipedia.

Sông Amazon và các phụ lưu của nó đặc trưng bởi những khu rừng rộng lớn bị ngập nước vào mỗi mùa mưa. Mỗi năm mực nước sông dâng cao hơn 9 mét, làm ngập lụt các khu vực rừng lân cận, được gọi là"rừng bị ngập nước". Các khu rừng bị ngập nước của Amazon là những ví dụ điển hình nhất cho kiểu môi trường sống này trên thế giới. Tính trung bình trong mùa khô, diện tích bị ngập nước khoảng 110.000 km², trong khi mùa mưa diện tích bị ngập nước trong lưu vực lên đến 350.000 km².

Năng lượng sóng và thủy triều của Đại Tây Dương đủ để mang hầu hết vật liệu trầm tích của sông Amazon ra biển, do đó Amazon không hình thành một đồng bằng châu thổ thực sự. Các đồng bằng châu thổ lớn trên thế giới tất cả nằm trong các vùng nước được bảo vệ một cách tương đối, trong khi Amazon không hội đủ những yếu tố như thế.

Không hề có cầu bắc qua sông

Thực chất thì trong hầu hết chiều dài sông Amazon, không phải chỗ nào mặt sông cũng rộngđến mức không thể xây cầu, nhưng đó là mùa khô. Vào mùa mưa, sông dâng cao hơn 9m và mặt sông mở rộng khoảng 40 km chỉ trong vòng vài tuần.Lớp phù sa mềm bồi đắp hai bên bờ không ngừng sạt lở, lòng sông thường đầy đất đá vụn - gồm cả những mảng rừng trôi nổi có khi rộng tới 4 hecta. Amazon mùa mưa thực sự đem đến ác mộng cho những kỹ sư xây dựng.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Không hề có một cây cầu bắc qua con sông dài nhất thế giới này. Ảnh: National Geographic.

Thế nhưng, lý do thực sự dẫn đến sự vắng bóng của những cây cầu rất đơn giản. Lưu vực Amazon có rất ít đường sá để kết nối với những cây cầu. Ngoài một số thành phố lớn, dân cư của những khu rừng rậm rất thưa thớt và tự thân dòng sông là một đường cao tốc của người dân trong vùng.

Việc đầu tư tốn kém cho một công trình to lớn nhưng không có mấy tác dụng, có lẽ đó chính là nguyên do mà người ta… chẳng buồn xây cầu qua con sông này.

# Đại Tây Dương sông Amazon sông dài nhất thế giới vùng Amazon
Facebook Twitter Link gốc

Lịch sử

Sông Amazon được Francisco de Orellana phát hiện năm 1542, ban đầu nó được đặt tên là Riomar.Con sông Amazon thuộc hàng dài nhất thế giới nằm ở khu vực Nam Mỹ được xác định đã 11 triệu năm tuổi. Nó có hình dạng như hiện nay từ 2,4 triệu năm trước.Đây là kết quả nghiên cứu của những nhà khoa học tại Đại học Liverpool Anh, Đại học Amsterdam Hà Lan và công ty dầu mỏ quốc gia Brazil Petrobras. Họ đưa ra kết luận này nhờ nghiên cứu những mẫu trầm tích lấy từ hai lỗ khoan ở cửa sông Amazon.

Trước nghiên cứu này, độ tuổi chính xác của sông Amazon vẫn là một bí ẩn. Các nhà nghiên cứu vốn không thể xâm nhập vào Amazon Fan - một cột trầm tích dày tới 10km - ở con sông này. Công ty Petrobras đã quyết định khoan hai lỗ ở cửa sông Amazon - một cái sâu tới 4,5km dưới mực nước biển - để lấy trầm tích phục vụ cho nghiên cứu.

"Trầm tích của sông cung cấp dữ liệu về khí hậu và địa lý thời cổ đại của khu vực", Jorge Figueiredo - thuộc khoa nghiên cứu đại dương và Trái Đất Đại học Liverpool - cho biết. "Nghiên cứu này cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp hiểu biết cho chúng ta về địa lý học Nam Mỹ cũng như sự tiến hóa sinh vật biển ở khu vực Amazon và vùng bờ biển Đại Tây Dương".

Tuy nhiên, Amazon, dù được xem là dài nhất thế giới, vẫn khá "trẻ" so với nhiều con sông khác trên thế giới. "Sông New ở Bắc Mỹ và Nile ở châu Phi được cho là đã hàng trăm triệu năm tuổi", Carina Hoorn, thuộc Đại học Amsterdam, cho hay.

Địa lý

Lưu vực

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Sông trong rừng Amazon. Rừng Amazon còn được gọi là “lá phổi” của trái đất - Ảnh: wikipedia

Rừng mưa Amazon (Amazona) là một khu rừng lá rộng ẩm ở lưu vực Amazon của Nam Mỹ. Lưu vực Amazon rộng nhất thế giới, bao gồm diện tích 7 triệu km2, dù khu rừng này chỉ chiếm 5,5 triệu km2, nằm trong lãnh thổ của 9 nước: Brazil (với 60% rừng mưa), Colombia, Peru, Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname, và Guiana thuộc Pháp.

Theo các nghiên cứu và thám hiểm mới nhất của các nhà khoa học Brazil và Peru, thượng nguồn sông Amazon bắt nguồn từ một ngọn núi phủ đầy băng ở phía nam Peru có tên gọi là Mismi. Theo họ, nguồn sông này đã giúp Amazon trở thành “nhà quán quân” về độ dài với 6.800km, “vượt mặt” sông Nile dài 6.695km. Và bởi sự hùng vĩ của dòng sông Amazon nên chẳng có một cây cầu nào bắc qua nó cả.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Những nghiên cứu mới cho biết sông Amazon dài 6.800km - Ảnh: BBC

Toàn bộ lưu vực Amazon có đến 1.000 nhánh sông lớn nhỏ, tạo thành một mạng lưới sông vô cùng rộng lớn. Cứ mỗi giờ, sông Amazon đổ ra Đại Tây Dương một lượng nước trên 6.600km3, nhiều gấp 10 lần lượng nước của sông Mississippi đổ vào biển. Ở trên Đại Tây Dương cách cửa sông hơn 300km còn có thể thấy nước sông Amazon làm đục ngầu nước biển, đến nỗi có người gọi dải mặt biển này là "biển nước ngọt".

Rừng, sông Amazon còn là một bảo tàng thiên nhiên nhiệt đới kỳ vĩ lớn nhất thế giới. Có rất nhiều động - thực vật kỳ lạ đến kinh ngạc tại Amazon mà loài người vẫn chưa khám phá hết. Mọi sinh vật ở đây sống đều phụ thuộc vào nhau, sự sống diễn ra rất khắc nghiệt.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Lưu vực Amazon được che phủ bởi một đại dương rừng mênh mông bát ngát. Trong ảnh là cây Cercripia - loài điển hình cho tầng cây bụi thấp - Ảnh: junglephotos

Trong rừng có trên bốn vạn giống cây thuộc loại cao to, trong đó có trên 12.000 giống cây thuộc loại đặc hữu, nấm dại ở rừng cũng rất nhiều. Nhiệt độ Amazon rất nóng và ẩm nên các loại hạt dưới mặt đất nảy mầm bất cứ khi nào ánh nắng chiếu được xuống mặt đất rừng. Nổi bật và quyến rũ nhất ở đây có lẽ là loài lan tím sống trên những thân cây đại mộc của rừng.

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Red fungus - nấm dại đỏ thường mọc ở các thân cây mục trong rừng Amazon - Ảnh: junglephotos
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Loài lan tím biểu sinh quyến rũ - Ảnh: junglephotos

Kinh ngạc hơn khi rừng Amazon là nơi sinh sống của khoảng 1/3 các loài động vật trên trái đất. Sống trên mặt đất thì có báo đốm châu Mỹ, heo vòi, chuột túi, kiến cắt lá…; còn sống trên những tán rừng xanh tươi rậm rạp là khỉ hú, khỉ nhện, trăn, vẹt, ếch độc sọc vàng...; nhưng độc đáo nhất có lẽ là sự sống dưới nước với loài cá sấu mõm nhọn, rùa, rắn…và cả loài cá Piranha…chỉ dài 20-40cm nhưng…ăn thịt người rất nguy hiểm…

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Báo đốm châu Mỹ - Ảnh: wikipedia
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Kiến cắt lá kỳ lạ - Ảnh: junglephotos
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Trăn đang săn mồi trên các tán rừng rậm rạp Amazon - Ảnh: wikipedia
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Lan dại - loài hoa thường thấy trong rừng Amazon - Ảnh: junglephotos

Rừng, sông Amazon kỳ thú và hấp dẫn đến thế…Tại sao chúng ta không thực hiện một cuộc hành trình khám phá kỳ quan thiên nhiên thế giới này nhỉ?

Một số hình ảnh khác về động thực vật rừng, sông Amazon:

Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Ếch sọc vàng, tuy nhỏ nhưng rất độc - Ảnh: junglephotos
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Một loài ếch độc khác - Ảnh: junglephotos
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Phóng to
Bầy rùa trên đá - Ảnh: junglephotos
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Cá Piranha với những chiếc răng sắc, nhọn, sống theo bầy đàn, rất khát máu. Đồn rằng, một con bò sau 15 phút bị cá Piranha tấn công thì chỉ còn lại một bộ xương; còn nếu là một con người thì chỉ cần 5 phút - Ảnh: junglephotos
Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới
Amazon có đến 750 loài cá. Trong ảnh là cá silver dollar - cá đôla bạc - Ảnh: junglephotos

Tải thêm tài liệu liên quan đến bài viết Vì sao sông Amazon có diện tích lưu vực lớn nhất thế giới